คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี นำทัพผู้เชี่ยวชาญ 3 สถาบัน ลงพื้นที่ยกระดับกระบวนการผลิต หมูยอ ขนมเปี๊ยะ สาโท เฉาก๊วย เห็ดอบ และปลาแปรรูป ให้ได้มาตรฐานอุตสาหกรรมโดยไม่ต้องลงทุนซื้อเครื่องจักรใหม่ทั้งหมด

          จากสถานการณ์ที่ผู้ประกอบการรายย่อยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือหลายรายยังคงพึ่งพาเครื่องจักรเก่าและกระบวนการผลิตแบบดั้งเดิม ส่งผลให้คุณภาพสินค้าไม่สม่ำเสมอ ต้นทุนสูง และของเสียสะสมเพิ่มขึ้นทุกปี ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 7 กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม จึงได้ว่าจ้างคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ดำเนินกิจกรรมพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตชั้นสูงสำหรับอุตสาหกรรมเกษตรแปรรูป ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 วงเงิน 980,000 บาท ระยะเวลา 160 วัน

          โครงการนี้มุ่งเน้นพัฒนาศักยภาพวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ภาคเกษตรแปรรูปที่จดทะเบียนนิติบุคคลใน 4 จังหวัด ได้แก่ อุบลราชธานี อำนาจเจริญ ศรีสะเกษ และยโสธร โดยมีผู้สมัคร 15 กิจการ และผ่านการคัดเลือกจากคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ 10 กิจการ ด้วยเกณฑ์ 3 หมวดรวม 100 คะแนน โดยกิจการที่ผ่านเกณฑ์ต้องได้คะแนน ≥ 70 คะแนน

          ผลการคัดเลือกพบว่า บจก.อุบลราชธานีโอทอปอินเตอร์เทรดเดอร์ ได้คะแนนสูงสุด 94 คะแนน ตามด้วย บ.เดอะโฮมฟู้ด และ บ.หลิน กรุ๊ป 91 คะแนน และกิจการที่เหลืออีก 7 ราย ล้วนได้คะแนนเกิน 80 คะแนน แสดงถึงศักยภาพในการพัฒนาที่สูง

• 10 กิจการที่ได้รับการพัฒนา

1. บ.อุบลราชธานีโอทอปอินเตอร์เทรดเดอร์ จก. — หมูยอเส้น แบรนด์ ป.อุบล (อุบลราชธานี)
2. บ.ดีไลท์ 88 จก. — ก๋วยจั๊บกึ่งสำเร็จรูป แบรนด์ JUBJUB (อุบลราชธานี)
3. บ.บ้านขนมระฆังทอง จก. — ขนมเปี๊ยะสด ไส้ถั่วไข่เค็ม (ศรีสะเกษ)
4. บ.168เงินมีบ่ จก. — สาโทคราฟต์ อากาศดีบ่โตวา (อำนาจเจริญ)
5. บ.หลิน กรุ๊ป (ไทยแลนด์) จก. — เฉาก๊วย B2B/OEM สูตรดั้งเดิม 70 ปี
6. บ.เดอะโฮมฟู้ด จก. — ผักไฮโดรโปนิกส์และผักแปรรูป OEM
7. หจก.โรงดองเจ๊จิ๊ด — มะม่วงดองและผลิตภัณฑ์ดอง (ยโสธร)
8. บ.ใยบุญกรุ๊ป จก. — เห็ดอบแห้ง Functional Food แบรนด์ ใยบุญ
9. บ.มิตรสัมพันธ์ ฟู้ดโปรดักส์ จก. — ลูกชิ้นทอด แฟรนไชส์ อายุ 70 ปี
10. บ.บ้านหมื่นปี จก. — ปลานิลแปรรูปเพื่อสุขภาพ แบรนด์ ปลานิลแสงแรก

• ทีมผู้เชี่ยวชาญ 3 สถาบัน

​          ทีมงานประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญสหสาขาจาก 3 สถาบัน นำโดย ผศ.ถนัดกิจ ศรีโชค เป็นผู้จัดการโครงการ มี ศ.ทวนทอง จุฑาเกตุ รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยฯ และ ศ.ระพีพันธ์ ปิตาคะโส เป็นที่ปรึกษา ร่วมด้วยผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์และมหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ พร้อมผู้ประสานงานและผู้ช่วยนักวิจัย ลงพื้นที่ไม่น้อยกว่า 24 Man-hours ต่อกิจการ

• 17 ขั้นตอนการดำเนินงาน

​          กระบวนการดำเนินงาน 17 ขั้นตอน ครอบคลุมตั้งแต่การวางแผน ประชาสัมพันธ์ คัดเลือก ประเมินศักยภาพ ออกแบบเทคโนโลยีรายกิจการ ถ่ายทอดองค์ความรู้ (6 Man-hr) ติดตั้งและทดลองใช้ (6 Man-hr) ทดลองหาค่าพารามิเตอร์ที่เหมาะสม 2 ครั้ง/กิจการ (12 Man-hr) จัดทำคู่มือ SOP คลิปวิดีทัศน์ 10 คลิป สัมมนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และรายงานฉบับสมบูรณ์

          ตัวชี้วัด TOR ที่บรรลุครบ 3 ข้อ

❖ SMEs ที่ได้รับการพัฒนา

❖ ประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น ≥ 10%

❖ มูลค่าเพิ่มรวม

• เทคโนโลยีที่พัฒนา 10 ระบบ

          ทีมออกแบบเทคโนโลยีเฉพาะรายกิจการทั้งสิ้น 10 ระบบ มุ่งแก้ปัญหาจริงในสายการผลิต ไม่ใช่ซื้อเทคโนโลยีสำเร็จรูป

1. Multi-hole Extrusion Die Head PLC/VFD (หมูยอ)
2. Smart Air Knife Dehumidifier (ก๋วยจั๊บ)
3. Jacketed Kettle VFD Digital Temp Controller (ไส้ขนม)
4. Flow Meter Timer PLC อัตโนมัติ (สาโท)
5. VFD Viscometer Temperature Controller (เฉาก๊วย)
6. Dosing Pump EC/pH Sensor IoT Cloud (ไฮโดรโปนิกส์)
7. VFD Mixer Colorimeter (น้ำดอง)
8. Smart Hot-Air Dryer ESP32 IoT Safety System (เห็ดอบ)
9. Oil-Water Separation Fryer PID Controller IoT (ลูกชิ้น)
10. Auto Labeler Vision Sensor Reject System (ปลาแปรรูป)

          - หมูยอเส้น ป.อุบล — วารินชำราบ

          ปัญหาหลักคือหัวอัดเส้นแบบเดิมกระจายแรงดันไม่สม่ำเสมอ ขนาดเส้นแปรปรวน ±8–10% ของเสียจากการคัดแยก 3–5%/วัน กำลังผลิต 1,200 กก./วัน ทีมผู้เชี่ยวชาญออกแบบหัวอัดเส้นหลายช่องพร้อม PLC VFD ผลหลังพัฒนา: CV% ลดจาก ±8–10% เหลือ ±3–5% ของเสียลดเหลือ ≤2% กำลังผลิตเพิ่มเป็น ≥1,320 กก./วัน ประหยัดต้นทุน ~240,000 บาท/ปี

          - ก๋วยจั๊บ JUBJUB — อุบลราชธานี

          เส้นชื้น 35–40% RH ก่อนอบ สิ้นเปลืองพลังงาน 18–20 kWh/รอบ เวลาอบ 45–50 นาที ของเสียจับก้อน 5–8% ระบบ Smart Air Knife ลดความชื้นเหลือ ≤25% RH เวลาอบลดลง 15% พลังงานลด ≥10% กำลังผลิตเพิ่มจาก 400 เป็น ≥440 กก./วัน สินค้าส่งร้านสะดวกซื้อ 3,600 สาขา

          - ขนมเปี๊ยะระฆังทอง — ศรีสะเกษ

          กวนไส้ด้วยมือไม่มีควบคุมอุณหภูมิ ไส้ไหม้ 5–8%/รอบ ผลิตได้ 3 รอบ/วัน Jacketed Kettle VFD Digital Temp Controller ทำให้ไส้ไหม้เหลือ ≤1% เวลากวนลดจาก 60–70 เหลือ 48–54 นาที เพิ่มเป็น 4 รอบ/วัน ( 33%) กำลังผลิตเพิ่มจาก 1,000 เป็น ≥1,100 ชิ้น/วัน รายได้เพิ่ม 300,000–500,000 บาท/ปี​

          - สาโท อากาศดีบ่โตวา — อำนาจเจริญ

          บรรจุด้วยปั๊มเก่า อัตราไหลต่ำ 2 ลิตร/นาที เวลา 8 ชม./รอบ แรงงานเฝ้า 1 คนตลอด ความแม่นยำ ±8–12% ระบบ Flow Meter PLC เพิ่มอัตราไหลเป็น 5–6 ลิตร/นาที ( 150%) เวลาลดเหลือ ≤5 ชม. (-37%) รอบผลิตเพิ่มจาก 10–12 เป็น 14–16 รอบ/เดือน แรงงานเฝ้าลด 80%

          - เฉาก๊วย หลิน กรุ๊ป — อุบลราชธานี

          สูตรครอบครัว 70 ปี ความหนืดแปรปรวน ±10–15% ระหว่างล็อต ของเสีย 28–42 กก./วัน VFD Viscometer Digital Temp Controller ทำให้ความหนืดคงที่ที่ 3,500–4,000 cP (±5%) ของเสียลดเหลือ ≤18–25 กก./วัน ประหยัด 10,000–17,000 บาท/เดือน

          - ไฮโดรโปนิกส์ เดอะโฮมฟู้ด

          ผสมปุ๋ยด้วยมือ EC แกว่ง ±20% pH ±1.0 ปุ๋ยสูญเปล่า 5–10% ระบบ Dosing Pump EC/pH Sensor IoT Cloud ควบคุม EC ±3% pH ±0.2 ปุ๋ยสูญเปล่าเหลือ ≤2% ผลผลิตเพิ่ม ≥10% ประหยัด 8,000–15,000 บาท/เดือน

          - น้ำดอง โรงดองเจ๊จิ๊ด — ยโสธร

          กวนน้ำดอง 4–5 ชม./วัน 14 ถัง/รอบ ใช้เวลา 140 นาที สีน้ำดองแปรปรวน ±10–15% VFD Mixer 2 ช่วงควบคุมรอบ  Colorimeter กำหนดค่ามาตรฐานสี เวลาลดเหลือ 119–126 นาที (-15%) สีสม่ำเสมอ ±5% แรงงานลด ≥10% ประหยัด 6,000–10,000 บาท/เดือน

          - เห็ดอบแห้ง ใยบุญกรุ๊ป — ยโสธร

          ตู้อบเดิมอุณหภูมิไม่สม่ำเสมอ ±15–20°C ระหว่างชั้น ของเสียอบซ้ำ 2–5% ตู้อบใหม่  Digital Controller ESP32 IoT ควบคุมอุณหภูมิ ±3°C ความต่างระหว่างชั้นลดเหลือ ≤5°C ของเสียเหลือ ≤1% รอบอบคงที่ 2 รอบ/วัน ประหยัด 5,000–8,000 บาท/เดือน

          - ลูกชิ้นทอด มิตรสัมพันธ์ — อุบลราชธานี

          น้ำมันทอดเสื่อมเร็ว อายุ 2–3 วัน ต้นทุน ~80,000 บาท/เดือน อุณหภูมิแปรปรวน ±5–10°C Oil-Water Separation Fryer PID Controller คุมอุณหภูมิ 170°C ±2°C อายุน้ำมันยืดเป็น ≥3–4 วัน ประหยัด 8,000–16,000 บาท/เดือน (96,000–192,000 บาท/ปี) SOP รองรับแฟรนไชส์

          - ปลาแปรรูป บ้านหมื่นปี — อุบลราชธานี

          ติดฉลากด้วยมือผิดตำแหน่ง 3–5% ต้อง Rework ทุกวัน Auto Labeler Vision Sensor Reject System ฉลากผิดลดเหลือ ≤0.5% ความเร็วเพิ่มจาก 20–30 เป็น 30–35 ชิ้น/นาที ประหยัด 6,000–10,000 บาท/เดือน รองรับ Modern Trade

• ผลกระทบต่อชุมชนและเศรษฐกิจท้องถิ่น

          นอกเหนือจากผลลัพธ์โดยตรงต่อกิจการทั้ง 10 ราย โครงการนี้ยังก่อให้เกิดคลื่นผลกระทบที่กว้างไกลกว่านั้น กิจการทุกรายเป็นผู้ประกอบการท้องถิ่นที่รับซื้อผลผลิตการเกษตรจากเกษตรกรในพื้นที่ การที่กิจการเหล่านี้แข็งแกร่งขึ้นจึงหมายความว่าห่วงโซ่อุปทานท้องถิ่นทั้งระบบเข้มแข็งขึ้นด้วย เกษตรกรผู้ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ เพาะเห็ด หรือจับปลาในพื้นที่ มีตลาดรับซื้อที่มั่นคงและราคาดีขึ้น

          สำหรับตัวเลขมูลค่าเพิ่มโดยรวม ประมาณการขั้นต่ำอยู่ที่ไม่น้อยกว่า 1 ล้านบาท/ปี กิจการที่มีมูลค่าเพิ่มสูงสุดสามอันดับแรก คือ บ.บ้านขนมระฆังทอง (รายได้เพิ่ม 300,000–500,000 บาท/ปี) บ.อุบลราชธานีโอทอปฯ (ประหยัด 240,000–540,000 บาท/ปี) และ บ.มิตรสัมพันธ์ (ประหยัด 96,000–192,000 บาท/ปี)

          ในระดับมหภาค โครงการนี้สร้างต้นแบบ Smart Agro-Industry ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สอดรับกับยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขัน (พ.ศ. 2566–2580) และเป็นตัวอย่างรูปธรรมของมหาวิทยาลัยในภูมิภาคที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

• ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

          จากบทเรียนตลอดการดำเนินโครงการ คณะผู้เชี่ยวชาญได้รวบรวมข้อเสนอแนะ 4 ประการสำหรับการดำเนินงานในอนาคต

          1. ขยายผลสู่ SMEs รายอื่น

กิจการทั้ง 10 รายที่ผ่านการพัฒนาแล้ว ควรทำหน้าที่เป็น ”โชว์รูมเทคโนโลยี” ให้กิจการข้างเคียงเข้ามาศึกษาดูงาน ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 7 ควรสนับสนุนให้มีการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

          2. ต่อยอดสู่ Smart Factory

กิจการที่มีระบบ IoT (ESP32, MQTT) แล้ว ควรต่อยอดสู่การเก็บ Data Log ระยะยาวบน Cloud เพื่อวิเคราะห์ Predictive Maintenance และปรับ Setpoint อัตโนมัติตามฤดูกาลและล็อตวัตถุดิบ

          3. สนับสนุนมาตรฐานสากล

กิจการที่มีศักยภาพสูง อาทิ บ.ดีไลท์ 88 (GMP/HACCP/HALAL) และ บ.มิตรสัมพันธ์ (แฟรนไชส์) ควรได้รับการสนับสนุนในการยื่นขอรับรองมาตรฐาน ISO และ BRC เพื่อรองรับการส่งออก

          4. ติดตามผลระยะยาว

          ควรกำหนดให้มีการประเมินผลลัพธ์จริง (Actual Impact Assessment) ภายใน 6 และ 12 เดือนหลังสิ้นสุดโครงการ เพื่อรวบรวมข้อมูลมูลค่าเพิ่มที่เกิดขึ้นจริง ใช้เป็นฐานข้อมูลในการออกแบบโครงการรุ่นถัดไป

มูลค่าเพิ่มรายกิจการ (ประมาณการ/ปี)

• บ.อุบลราชธานีโอทอปฯ​240,000–540,000 บาท
• บ.ดีไลท์ 88​48,000  บาท รายได้ 10%
• บ.บ้านขนมระฆังทอง​300,000–500,000 บาท
• บ.168เงินมีบ่​144,000–216,000 บาท
• บ.หลิน กรุ๊ป​120,000–204,000 บาท
• บ.เดอะโฮมฟู้ด​96,000–180,000 บาท
• หจก.โรงดองเจ๊จิ๊ด​72,000–120,000 บาท
• บ.ใยบุญกรุ๊ป​60,000–96,000 บาท
• บ.มิตรสัมพันธ์ฯ​96,000–192,000 บาท
• บ.บ้านหมื่นปี​72,000–120,000 บาท

        รวมทุกกิจการ  > 1,000,000 บาท/ปี

​

ผลผลิต (Output) ที่ส่งมอบครบถ้วน

• เทคโนโลยีพัฒนาและติดตั้งแล้ว 10 ระบบ
• คู่มือ SOP รายกิจการ 10 ฉบับ
• คลิปวิดีทัศน์เทคโนโลยี 10 คลิป
• Daily Report ≥ 80 ฉบับ

ผลลัพธ์ภาพรวม

          ทุกกิจการผ่านตัวชี้วัด TOR ทั้ง 3 ข้อ

            1. กำลังการผลิตเพิ่มขึ้น ≥ 10%

            2. ของเสีย/Downtime ลดลง ≥ 10%

            3. มูลค่าเพิ่มรวมทุกกิจการประมาณการขั้นต่ำ > 1 ล้านบาท/ปี

          ”เราไม่ได้แค่ติดตั้งเครื่องจักรแล้วจากไป แต่ออกแบบเทคโนโลยีเฉพาะสำหรับปัญหาของแต่ละกิจการ และถ่ายทอดความรู้ให้พนักงานสามารถดูแลระบบได้ด้วยตนเอง”

          ผู้ช่วยศาสตราจารย์ถนัดกิจ ศรีโชค ผู้จัดการโครงการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

       ……….

• ปัญญา แพงเหล่า/รายงาน

       22 พฤษภาคม 2569

#โอเคอีสานOnline #ข้อมูลข่าวสารเพื่อบ้านเรา